QURAN SURƏLƏRİ İLƏ QISA TANIŞLIQ

QURAN SURƏLƏRİ İLƏ QISA TANIŞLIQ

“Hörümçək” mənasını daşıyan və 69 ayədən ibarət olan “Ənkəbut” surəsi Qurani-Kərimin 20 və 21-ci cüzlərində yer almışdır.

Bir qrup təfsir alimlərinin məşhur nəzərinə görə, bu surə bütövlükdə Məkkədə nazil omuşdur. Surənin möhtəvası Məkkədə nazil olmuş surələrin möhtəvası ilə mütənasib olduğundan, tövhid və məad bəhslərindən, keçmiş peyğəmbərlərin qiyamından, onların zülmkar müşriklər və bütpərəstlərlə mübarizəsi və nəhayət, bu zülmkar zümrəyə qələbəsindən söz açılır.

Bəzi təfsir alimləri “Ənkəbut” surəsinin ilk on bir ayəsinin Mədinədə nazil olmuş surələrin mövzusuna uyğun “cihad” və “münafiqlər” bəhsinə həsr olunduğunu nəzərə alaraq Mədinədə nazil olduğunu qeyd etmişlər. (“Təfsiri-nümunə”, Ayətullah Məkarim Şirazi, 16-cı cild, səh.198.)

Bu surənin “Ənkəbut” (hörümçək) adlanması onun 41-ci ayəsində işlənən “ənkəbut” (hörümçək) ifadəsi ilə əlaqədardır. Belə ki, bu ayədə Allahdan qeyrisini özünə hami seçən, Allahdan başqasına güvənən bütpərəstlər yuvası zəif və süst olan hörümçəyə bənzədilir. Həmin ayədə buyurulur:

مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاء كَمَثَلِ الْعَنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتًا وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنكَبُوتِ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

“Аllаhdаn bаşqаsını özlәrinә dоst, hаmi sеçәnlәr özünə yuva qurmuş hörümçəyə bənzəyirlər. Evlərin ən zəifi isə, şübhəsiz ki, hörümçək yuvasıdır. Kaş biləydilər!”

Hörümçək toru möhkəm olmayıb adicə bir yel nəticəsində dağıldığı kimi, onların bu hami və dostlarının da heç bir etibarı yoxdur. Bərk ayaqda onları qoyub qaçarlar.

Bəli, bu ayədə müşrik və bütpərəstlərin özləri hörümçəyə, tanrıları isə onun yuvasına bənzədilir. Ümumiyyətlə, Qurani-Kərimin bir sıra ayələrində müşriklərin tanrılarının təhqiri və əməllərinin bihudəliyi ilə bağlı tutarlı məsəllər çəkilir və onların qondarma tanrılarının zəifliyi barədə söz açılır. Həmin məsəllərdən biri də sözügedən ayədir. Qurani-Kərimdə göstərilən bu sayaq məsəllər müşrikləri narahat edir və etiraz dillərini açaraq deyirdilər: “Bu məsəllərdə məqsəd nədir?” Sanki onlar ilahi vəhyi həşəratlara dair söz açmağa layiq bilmir, bütlərini hörümçək yuvası tək təsvir edən belə tutarlı məsəllərə cavab verməyə qadir deyildilər. Çünki bu kimi məsəllərdəki yetərli məntiq öz işini görür, beyinləri dirçəldir, şüurları oyadırdı və savadsız kütləyə hörümçəyin yuvasından da zəif evlərə sığınmağı daha aydın başa salırdı. (“Qurani-Kərimdə ibrətamiz hekayələr”, Ayətullah Cəfər Sübhani, 3-cü məsəl.)

Surәnin 64-cü аyәsindә dünyа hәyаtının mаhiyyәti аçıqlаnır vә buyurulur:

وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

“Bu dünyа hәyаtı оyun-оyuncаqdаn bаşqа bir şеy dеyil. Ахirәt yurdu isә, şübhәsiz ki, әbәdi hәyаtdır. Еy kаş bilәydilәr!”

Ayədə qeyd olunan “lәhv” sözündə insаnı mühüm vә fаydаlı işlәrdәn аyırаn bütün puç vә mәnаsız işlәr nәzәrdә tutulur. Lәhv nümunәlәrindәn biri dә mаddi dünyа hәyаtıdır. Çünki ötәri dünyа insаnı öz bәrbәzәkli yаlаnlаrı ilә әbәdi ахirәt hәyаtındаn, әbәdi sәаdәtdәn yаyındırır vә özünә mәşğul еdir.

Ayədə qeyd olunan “lәib” sözündә isә insаnı puç hәvәslәrә sövq еdәn tәnzimlәnmiş və plаnlı işlәr nәzәrdә tutulur. Buna uşаq оyunlаrını misаl göstәrmәk оlаr, dünyа hәyаtı hәm “lәhv”, hәm dә “lәib”dir. Dünyа hәyаtı körpә uşаqlаrın bir yеrә tоplаşıb оynаmаsınа vә bir müddәt sоnrа dаğılışmаsınа bәnzәyir.

Bәli, hеyvаnlаr yаşаmаq uğrundа mübаrizә аpаrdıqlаrı kimi, insаnlаrın dа böyük bir qismi dünyәvi hәdәflәr uğrundа özlәrini üzürlәr. Bütün bu işlәr хәyаl vә mәnаsızdır. Vаr-dövlәtә görә sеvinmәk, vәzifә uğrundа döyüşmәk, dünyаnın bәrbәzәyi ilә öyünmәk puç хülyаdаn bаşqа bir şеy dеyil. Bütün bu işlәrin ömrü çох gödәkdir.

Аmmа insаnın imаn vә sаlеh әmәl yоlu ilә әldә еtdiyi ахirәt hәyаtı hәqiqi kаmilliklәrә mаlikdir. Оnu sırf hәqiqәt dә hеsаb еtmәk оlаr. Ахirәt hәyаtı әbәdidir. Ахirәt lәzzәtlәrindә аcılıq yохdur. Ахirәt sәаdәtindә bәdbәхtlik qаtqısı tаpılmаz. (“Surələr gülüstanı”, Ustad Məhəmmədhüseyn Cəfəri, səh. 106.)

Ümumiyyətlə, “Ənkəbut” surəsinin bəhslərini dörd hissəyə bölmək olar:

1. Surənin başlanğıcında “imtahan” məsələsi və “münafiqlərin durumu”ndan söz açıldığı üçün, bu iki məsələnin bir-biri ilə sıx əlaqəsi görünür. Belə ki, münafiqləri yalnız imtahan və sınaqlar meydanında tanımaq mümkündür.

2. Surənin bir qismində dövrün zalımları və dikbaş sərvət sahibləri ilə mübarizə aparan Nuh, İbrahim, Lut və Şüeyb peyğəmbərlərin sərgüzəştlərindən bir guşəsinə, onların mübarizə alətlərinə, mübarizə keyfiyyətinə və mübarizənin nəticəsinə işarə etməklə, həm İslam Peyğəmbərinə (s) və azlıq təşkil edən möminlərə təsəlli və ürək-dirək verilir, həm də müşrik və bütpərəstlərə xəbərdarlıq edilir.

3. Surənin bir hissəsində, məxsusən axırlarında tövhid, yardalış aləmində ilahi nişanələr və şirklə mübarizədən söz açılır, insanların vicdan və fitrəti qəzavətə çağırılır.

4. Surənin başqa bir qismində də əldə düzəlmiş tanrıların, hörümçəksifət abidlərin zəifliyi və acizliyindən, Quranın əzəməti, İslam Peyğəmbərinin (s) haqq olmasının dəlilləri, müxaliflərin inadkarlığından, eləcə də, namaz, ata-anaya ehtiram, saleh əməllər, müxaliflərlə məntiqli bəhs və ağıllı rəftar etmək kimi tərbiyəvi məsələlərdən danışılır. (“Təfsiri-nümunə”, Ayətullah Məkarim Şirazi, 16-cı cild, səh.198-199.)

“ƏNKƏBUT” SURƏSİNİ TİLAVƏT ETMƏYİN FƏZİLƏTİ

Peyğəmbəri-Əkrəm (s) buyurmuşdur:

وَمَن قَرَأ سورَةَ العَنکَبوتِ کانَ لَهُ مِنَ الأجرِ عَشرُ حَسَنات بِعَدَدِ کُلِّ المُؤمِنِینَ وَالمُنافِقینَ;

“Ənkəbut surəsini oxuyan şəxsə mömin və münafiqlərin hər birinin sayı qədər on yaxşılıq əta olunar.” (“Məcməul-bəyan”, 8-ci cild, səh.5.)

Bu surə ilə “Rum” surəsini mübarək Ramazan ayının 23-cü gecəsində tilavət etməyin çoxlu fəziləti, savabı vardır. İmam Sadiq (ə) bu haqda buyurmuşdur:

مَن قَرَأَ سورَةَ العَنکَبُوتِ وَالرُّومِ فی شَهرِ رَمَضانَ لَیلَةَ ثَلاث وَعِشرِینَ فَهُوَ وَاللّهِ مِن أهلِ الجَنَّةِ لا أستَثنی فیهِ أبَداً وَلا أخافُ أن یَکتُبَ اللّهُ عَلَىَّ فی یَمینی إثماً وَإنَّ لِهاتَینِ السُّورَتَینِ مِنَ اللّهِ مَکاناً;

“Ənkəbut və Rum surələrini Ramazan ayının 23-cü gecəsində tilavət edən şəxs, and olsun Allaha ki, cənnət əhlindən qərar verilər. Mən bu məsələdə heç kimi istisna etmirəm və bilirəm ki, bu qəti andıma görə Allah mənə günah yazmayacaqdır. Şübhəsiz, bu iki surənin Allah dərgahında məqamı böyükdür.” (“Nurus-səqələyn”, 4-cü cild, səh.147.)

Bir cavab yazın